Văn - thơ - nhạc - nghệ

Nhà thơ, nhà văn Paul Thérèse Hồ Dzếnh

Ngày đăng:10-02-2018 |4:23 AM | 1813 Lượt xem

Nhà thơ, nhà văn Paul Thérèse Hồ Dzếnh

Có lẽ chúng ta không ai không từng rung động vì những tình cảm nhẹ nhàng len lỏi vào tim và nắn nót chép vào nhật ký những vần thơ yêu của Hồ Dzếnh : 

“Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé!
Để lòng buồn tôi dạo khắp trong sân,
Ngó trên tay, thuốc lá cháy lụi dần…
Tôi nói khẽ : Gớm, làm sao nhớ thế?
………
Tình mất vui khi đã vẹn câu thề,
Đời chỉ đẹp những khi còn dang dở…”

Bài thơ “Ngập ngừng” này được Trần Thiện Thanh phổ thành bài hát “Chuyện hẹn hò”, nhạc sĩ Anh Bằng: “Anh cứ hẹn”, và nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm phổ nhạc với tên “Ngập ngừng”, cùng tên với bài thơ.

Hay một buổi “Chiều”: 
“Trên đường về nhớ đầy
Chiều chậm đưa chân ngày
Tiếng buồn vang trong mây
 
Tôi là người lữ khách
Màu chiều khó làm khuây
Ngỡ lòng mình là rừng
Ngỡ hồn mình là mây
 
Nhớ nhà châm điếu thuốc
Khói huyền bay lên cây.”

Đã được nhạc sĩ Dương Thiệu Tước làm thành một bài hát vừa sâu lắng vừa rộn ràng lịch lãm với điệu Tango Habanera.

Hồ Dzếnh cũng đã dùng những vần thơ tuyệt đẹp về cả từ ngữ lẫn tình cảm của ông để ca tụng “cô gái Việt Nam” trong bài thơ “Cảm Xúc” :

“Cô gái Việt Nam ơi!
Từ thuở sơ sinh lận đận rồi
Tôi biết tình cô u uất lắm
Xa nhau đành chỉ nhớ nhau thôi
……..
Cô gái Việt Nam ơi!
Nếu chữ “hy sinh” có ở đời
Tôi muốn nạm vàng muôn cực khổ
Cho lòng cô gái Việt Nam tươi.”

Tiểu sử : 

Hồ Dzếnh tên thật là Hà Triệu Anh, sinh năm 1916 tại làng Đông Bích huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hoá. Cha ông người gốc Quảng Đông sang sinh sống ở Việt Nam từ khoảng 1890, mẹ ông là người Việt, quê ở bến Ghép, huyện Quảng Xương, Thanh Hoá.

Ông học trung học, dạy tư, làm thơ, viết báo từ năm 1931 tại Hà Nội. Năm 1953 vào Sài Gòn làm báo, năm 1954 trở về Hà Nội, làm giám đốc văn chương cho nhà xuất bản Á Châu.

Ông qua đời năm 1991.

Nhà thơ Công giáo :

Là một nhà thơ, nhà văn rất tài năng và khiêm tốn nhưng ít người biết được ông cũng là một nhà thơ Công giáo. Thuở nhỏ, ông học trường Nhà Chung Thanh Hoá nên được ảnh hưởng ít nhiều về lòng tin vào Thiên Chúa. Ông lãnh nhận bí tích Thanh Tẩy ngày 23 tháng 3 năm 1941 tại nhà thờ lớn Hà Nội bởi cha Quý (Thừa sai Villebonnet, Hội Thừa Sai Paris) với tên thánh là Paul Thérèse. Paul là tên thánh của người đỡ đầu của ông là ông Paul Trần Đình Kỹ, một trí thức người Thanh Nghệ đang dạy học ở Hà Nội lúc ấy. Thérèse là tên thánh của “Người Em Gái”, người Hồ Dzếnh hay nhắc tới trong các thi phẩm của ông. 

Thi sĩ Paul Thérèse Hồ Dzếnh không làm nhiều bài thơ đạo và không chủ ý viết về tôn giáo. Có thể vì ông là một tân tòng trong một bối cảnh xã hội lúc bấy giờ không thiện cảm với Công giáo. Ông viết : “Tôi quên mất tôi là người có đạo, một người có giao kết hẳn hoi với cuộc sống thiêng liêng về sau” (Chân trời cũ, trang 89). Ông cũng thấy đạo như một cái gì thiêng liêng, thuộc về niềm tin mà ông cảm nhận được mình chưa mạnh đức tin, chưa đủ tin : “Tôi chỉ là người trở lại đạo, hiểu nghĩa đạo mà theo, nhưng chưa chắc đã mạnh lòng tin tưởng” (Chân trời cũ, trang 94). Ông còn trải lòng trước đó : “ Tôi chưa được rửa tội nhưng tôi vẫn đến nhà thờ vì quen lệ hơn là vì lòng hoàn toàn tin tưởng. Tôi cố gây lấy một đức tin mạnh” (Chân trời cũ, trang 90).

Dường như, người yêu của ông thời trai trẻ, thường được gọi sau này là “Người Em Gái” là một người Công giáo.

“Người yêu tôi đeo cây thánh giá
Tự ngàn xưa Chúa chịu cực hình
Tôi không thích giáo lương gì cả
Tôi nguyện kinh rằng “Anh nhớ em”. (1938)
 
“Anh gởi về em chiếc ảnh buồn
mắt anh thờ thẫn mắt sưng luôn
Miễn là ở chốn xa xôi ấy
Lạy Chúa xin nàng nhớ đến con.” (1941) 

Hơn năm mươi năm sau, thi sĩ lại viết bài “Hoa Mẫu Đơn” tặng người em gái thuở xưa :

“Em ạ quê ta tháp giáo đường
sáng chiều vẫn vọng những hồi chuông
Ai đi xem lễ tôi đi với
Gió đạo lời kinh toả vấn vương.
…….
Chủ nhật tự nhiên thành buổi hẹn
Gió bay tà áo trắng như thơ
Mẫu đơn nở giữa hai lời nguyện
Phảng phất còn thơm đến tận giờ.
Đêm Giáng sinh này em ở đâu?
Nghe chuông có nhớ thuở ban đầu?
Ước chi sống lại thời xưa nhỉ
Để trẻ ra và để hẹn nhau.”

Phải chăng được học trường Nhà Chung lúc bé và mối tình tha thiết của chàng trai trẻ với một bóng hồng Công giáo đã đưa ông đến gần với Chúa, với niềm tin vào cuộc sống thiêng liêng?! 

Paul Thérèse Hồ Dzếnh không viết nhiều về đạo nhưng những gi ông viết về đề tài này thật không kém phần sâu sắc và tài hoa.

Bài thơ “Thể chất” không chỉ nhẹ nhàng, duyên dáng mà còn là một sáng tác thâm trầm, mang nhiều triết lý về huyền nhiệm thật độc đáo : 

“Hỡi Thiên Chúa! Sao Người không có xác
Để tôi sờ? Không máu uống cho no
Sao giấc thiêng. Người lặng lẽ không bờ?
Hay bí mật! Hay…Người không phải Chúa?
 
Sao gió mát không kết thành giải lụa
Lễ tơ hồng, Thiên Quốc cưới nhân gian?
Sao Linh hồn to lớn lại không ban
Cho phép lạ mở toang trời giây phút?
 
Hỡi kinh nguyện hãy xông trầm nghi ngút
Cho thơm lòng hồn nhỏ thoát trong cao!
Cho từng không tuôn uống ngọc ngàn sao
Cho Mơ ảo biến ra thành Thể Chất
 
Mắt thuê thoả, ta lùng trong cõi thật,
Ngắm quên say thần sắc mẹ Đồng Trinh
Riết mê man cả khối lửa ân tình
Của nữ thánh Thérèse kiều ái Chúa!
 
Hỡi im lặng thiêng liêng, ngập tràn, ứa vựa!
Ta lia gươm rạch ứa máu ngàn không
Đẻ muôn đời không có nữa mênh mông
Vẫn ngăn cách Hồn Yêu cùng Đạo Lý
 
Nhưng đau đớn! Ta vấp mồ thế kỷ
Chết nơi đây vì xét nghĩa Không Cùng
Đem trí người suy đoán nỗi mông lung
Của Thiên Chúa vẫn muôn đời bí mật! 

Cái độc đáo, hấp dẫn của nhà thơ đạo Hồ Dzếnh ở đây là sự tìm tòi, chất vấn của một người tân tòng len lỏi từ đời vào đạo. Nó rất đời, có chút gì “xác phàm, máu thịt” của đời thường nhưng vẫn chuyên chở cái sâu xa, huyền nhiệm, sự khiêm nhu, lòng cảm phục của một “hồn nhỏ” trước Đấng Tối Cao mà ông gọi là “Linh hồn to lớn”.

Một tâm hồn khắc khoải nhiều vấn nạn tìm đến Đấng Toàn Năng không những biết cầu nguyện “ Hỡi kinh nguyện hãy xông trầm nghi ngút, cho thơm lòng hồn nhỏ thoát trong cao” mà còn đi xa hơn chút nữa để tiến đến sự chiêm niệm từ trong bộn bề của cuộc đời, để “ lùng trong cõi thật, ngắm quên say thần sắc mẹ Đồng Trinh, riết mê man cả khối lửa ân tình của nữ thánh Thérèse kiều ái Chúa”. Đức tin, Đấng Linh Thiêng, Huyền bí đã được Hồ Dzếnh xuất thần diễn tả bằng thi ca diệu cảm và nồng nàn “lửa ân tình”. 

“Lửa” này cũng được nhà thơ thắp lên trong bài thơ “Hiu Quạnh” :

“Chiều biết linh hồn tôi đứng đây
Nguyện cầu Thánh Giá, chắp đôi tay
Rưng rưng mắt lệ nhìn xa thẳm
Mơ lửa trời thiêng cháy vạn ngày”. 

Tác phẩm “Hồn chiều” man mác nỗi buồn, cô đơn, thiết tha tìm kiếm :

Người con nhỏ mà hồn thê thiết
Lửa trần gian không nhóm nổi lòng yêu
Con vào đây! Đời lạnh biết bao nhiêu
Nắng đã rụng dưới chân ngày tang chế.
Cha đợi đón con từ bao thế hệ
Nhớ mong nhiều nên mắt đã hầu khô.
Áo chùng thâm buồn nổi giữa hư vô
Mơ ánh sáng cõi Muôn Trùng lạnh lẽo.
Cha biết lắm, lòng con nay đã héo
Bởi nhân tình không xứng ý con mong
Lấy cô đơn con đổi Mộng vô cùng
Dâng Cao Trọng con gặp toàn vị kỷ.
Chiều lạnh quá! Ngoài kia đời đã xế
Vào đây con, trong lửa ấm lòng Cha
Con nhớ nhung ánh sáng tiệc đời hoa
Đèn trăm nến, Thơ muôn màu đã tắt?
Ảo vọng hết! Lầu xây trên dãy cát
Con thấy không, muôn vật chỉ phù hư!
Và đau thương làm rộn đáy tâm tư
Ngỡ xây mạnh nhưng chỉ là gió thoảng!
Cả nhân thế trên đường về chuếnh choáng
Ngầu men say, nay ứ khí tham lam
Cha đứng đây buồn thấy ánh Vinh Quang
Không chiếu lọt qua bức màn tăm tối.
Tin tưởng lạnh! Lời thề xưa đã lỗi
Hồn kinh phai trên miệng thế từ lâu
Dưới chân Cha, không một kẻ nghiêng đầu
Và không cả một tấm lòng tưởng nhớ.
Máu rất trọng của linh hồn rất khó
Cuộc đày thân vinh hiển giữa trần gian
Đời quên Cha, tìm dõi ánh kiêu sang
Hoa nhân đức đã phai mờ hương sắc.
Cha nhóm lại, khi trời chiều lửa tắt
Tình thiêng liêng cao quý ở lòng con
Xuân muôn năm nơi vĩnh viễn linh hồn
Hương thanh khiết thơm tươi mùa trọng thể…
Đời lạnh quá! Ngoài kia chiều đã xế…

(Trích tuyển tập Có một vườn thơ đạo, tập 2)

Và ông đã được « Cha nhóm lại, khi trời chiều lửa tắt, tình thiêng liêng cao quý ở lòng con ».

Mời đón đọc phần hai

Thérèse TB

* Ảnh minh hoạ sưu tầm trên net

Chia sẻ

Ý kiến phản hồi