Lẽ sống cuộc đời

Tin -------- tức

Ngày đăng:28-09-2017 |5:31 AM | 685 Lượt xem

Tin tức nhằm truyền tải thông tin cách chính xác, không bóp méo, xuyên tạc sự thật, cắt tỉa, bớt xén, thêm mắm thêm muối… để người nhận có thể tin và hành động theo tin đã nhận. Tuy nhiên, ngày này thì không còn được như thế nữa, có nhiều tin tức hữu ích, đáng tin, nhưng bên cạnh là một mớ bòng bong những tin tức không nên tin, đừng bao giờ tin… tốt nhất không nên đọc.

1 - Nhiều từ hay cặp từ trong tiếng Việt quả đôi khi rất vi diệu trong ý và nghĩa mà chúng chuyển tải. Chẳng hạn khi ta nói về thông tin chuyển và nhận thì có tin vui, tin buồn, tin mới, tin cũ, tin nóng hổi, tin ngắn, tin nhanh, tin bóng đá, tin chính trị, tin tôn giáo, tin mật, tin tào lao… tóm lại là « tin tức ».

Theo wikipedia, Bách khoa toàn thư mở tiếng Việt thì : « Tin tức, trong báo chí, là các thông tin mới về những gì đã, đang hoặc sẽ diễn ra trong xã hội. Tin tức có thể có tác động đến nhiều người. Một bản tin trên báo chí thường tập hợp theo công thức 5W và 1H. Công thức này có thể được diễn giải như sau:

When: khi nào ; What: cái gì ; Where: ở đâu ; Who: ai ; Why: tại sao ; How: như thế nào.

Tuy nhiên, đôi khi trong báo chí hiện đại, một vài tiêu chí này được giản lược khi tin tức đang gấp và được đặt trong bối cảnh cụ thể »[1].

2 - Ta sống trong thời đại thông tin, có đủ mọi thứ thông tin trên các báo, đài, truyền hình, nhất là trên các trang mạng xã hội thì thôi khỏi phải nói làm gì, thượng vàng hạ cám, về đủ mọi lĩnh vực như chính trị, tôn giáo, cuộc sống đó đây, khoa học xã hội, công ăn việc làm, chốn ăn chốn chơi, tình cảm chung riêng… ngay cả đến chuyện phòng the phải che kín trong văn hóa Việt cũng được phơi bày không e dè chi hết nhân danh tự do cá nhân. Những thông tin ta nhận được như cái mớ bòng bong, rối rắm, thuận chiều, trái chiều, tốt xấu, đúng sai… không ai kiểm chứng… vì thế có đủ loại tin…  nhận rồi làm cho người ta tức… và rồi không còn biết tin vào đâu hay vào ai nữa. Nguyên do không phải chỉ vì « tam sao thất bản », mà vì người ta lợi dụng môi trường thông tin để thông truyền đi những tin gà tin vịt, tin nghe rồi muốn bịt cái lỗ tai.

3 – Có một trò chơi hài « Tam sao thất bản » có thể giúp ta hiểu được sự nghiêm trọng của tin nhận và truyền đi khi tin bị nghe lộn, hiểu lầm. Đây là chương trình của HTV2 « GALA HÀI XUÂN 2017 »[2]. Có bẩy người chơi, xếp thành một hàng dọc, tai họ được bịp bằng một tai nghe lớn và mở nhạc rất to. Người thứ nhất nhận một tin rồi truyền cho người thứ hai, người thứ hai cho người thứ ba… cứ như vậy đến người cuối. Sau đây là tin nhắn gốc và tin nhắn mà mỗi người nhận được của người trước rồi truyền lại :

               1 - Năm Đinh Dậu xây nhà lầu
               2 - Làm cho giàu mai mốt đi ăn lẩu
               3 - Bắt cào cào bỏ vzô cái nồi lẩu
               4 - Con cào cào nó đi ăn lẩu
               5 – Con cào cào ăn ẩu
               6 - Con cào cào chạy xe ẩu

               7 - Con cào cào chạy xe ẩu

Có chuyện khác giống như chuyện “Bánh vấp ngón chân cái” thế này. Trong một gia đình nọ, một hôm ông bố sai đứa con 8 tuổi qua mời ông nội (nhà ngay bên cạnh) sang ăn cơm và dặn rõ ràng : “Con sang thưa nói với ông rằng bố cháu bảo cháu mời ông sang ăn cơm”. Chưa kịp nghe hết cậu bé tỏ vẻ thông minh chạy phắt qua cửa nhà nội nói to : “Ông ơi, bố cháu bảo ông sang ăn cơm”. Đang lúc ông nội có cụ già hàng xóm ngồi chơi, thấy cháu mình nói thế thì ngại và quát to : “Về bảo cái thằng bố mày, là ông bảo được nó chứ nó không bảo được ông, con nhà mất dạy”.

4 – Hai thí dụ trên cho ta thấy sự “tam sao thất bản” của việc truyền tải thông tin. Người truyền tin nói một đàng, người nhận hiểu mội nẻo, và truyền đi theo cách hiểu của mình… nên nó trở thành “tin – tức”.

Đúng là vậy, cặp đôi « tin tức » đi liền nhau thì chỉ thông tin nói chung, dù là tin gì, nhưng gỡ chúng ra chia thành hai từ tách biệt « tin » và « tức » thì ta thấy điều thú vị khi ghép chúng lại.

Liên tưởng đến cuộc sống hiện tại thì rõ ràng có quá nhiều tin làm cho ta tức thật, có thể là tức cười và cũng có thể là tức bực. Cả hai cái thứ “tức” đều làm cho tin không còn đáng tin nữa. Tin tức vốn để làm cho người nhận cần tin và, có thể truyền lại cách trung thực, hoặc làm theo tin nhận được…

Mà tức cũng đúng thôi vì thời vi tính điện toán, thông tin được cập nhật và đón nhận rất nhanh, tính bằng giây và phần trăm của giây, chứ không còn tính phút tính giờ nữa, cho nên thường thì cả người nhận và người cập nhật đều tranh thủ thời gian. Đó có lẽ là cái thảm họa của thời thông tin điện toán. Thông tin không được kiểm chứng, thiếu căn cứ, đưa lên một cách ào ào, vô tội vạ đôi khi chỉ để câu like trên mạng xã hội, lúc khác lại vì một mục đích nào đó về, tình yêu, kinh tế chính trị, tôn giáo… để đánh lạc hướng, gây hoang mang, chia rẽ, gây rối loạn… có thể tóm lại là để trục lợi, lợi tình, lợi tiền, lợi danh, lợi lộc, lợi tức (lợi rồi vẫn tức)… Cuối cùng có kẻ chỉ còn lợi mà mất hết răng. « Lợi thì có lợi mà răng chẳng còn ».

5 – Chuyện bi hài của thông tin thời đại @ quả không thiếu. Từ những từ viết tắt, viết không dấu, ngay cả không dấu chấm, phẩy, sắc, lặng, hỏi, huyền, ngã… đến những ký hiệu có thể nói là mật mã mà những người nói quy định với nhau, thì những tin tức, đặc biệt trên các mạng xã hội quả thật làm cho người ta dở khóc dở cười.

Có anh chàng nhắn tin tìm rủ bạn mình đi chơi :

Anh bạn ấy nhắn hỏi :
          Anh dang lam chi
Người bạn kia trả lời :

          Dang di cau

Người bạn nghĩ rằng bạn mình đang đi cầu thì thôi để anh ta yên cho thoải mái, ai lại làm phiền lúc người ta đi cầu, chút rồi nhắn hỏi sau... Mười lăm phút sau :

          Anh dang lam chi
Người bạn kia vẫn trả lời :

          Dang di cau

Người bạn kia nhận cùng câu trả lời thì tỏ ra bực bội, liền gửi ngay một tin nhắn khác :

          Di cau cai dech gi ma di lau the toi qua vo ong no cho an deo gi vay do so vo

Rồi anh quay qua nói với mấy anh em bạn khác đại khái mặc mẹ cái thằng sợ vợ, chúng ta đi thôi, từ nay từ mặt nó ra. Thực ra thì anh bạn kia trả lời rằng anh ta đi câu, chứ đâu có phải đi cầu (ỉa)… vậy mà không hiểu và cho rằng người ta sợ vợ không dám đi với bạn. Đó là trực tiếp nhận và gửi mà còn không hiểu nhau, khi nhận tin từ người khác, nguồn khác… không biết sẽ ra sao.

6 – Có nhiều người, rất nhiều, thuộc mọi giai cấp, tầng lớp, môi trường sống khác nhau… ngày nay bị cuốn vào trào lưu thông tin đại chúng mà thiếu đi sự phân định phải – trái, đúng – sai, thật – giả, tốt – xấu… “Thông tin đại chúng” trong thực tế cuộc sống hiện tại có thể hiểu là ngoài những nguồn tin “chính thống” từ các hệ thống thông tin được quản lý, thì quảng đại quần chúng ai cũng là một “nhà báo”… đưa tin rất nhanh… và vì thế, người nhận tin, cần tỉnh táo và có tinh thần phân định cho rạch ròi.

Tin tức nhằm truyền tải thông tin cách chính xác, không bóp méo, xuyên tạc sự thật, cắt tỉa, bớt xén, thêm mắm thêm muối… để người nhận có thể tin và hành động theo tin đã nhận. Tuy nhiên, ngày này thì không còn được như thế nữa, có nhiều tin tức hữu ích, đáng tin, nhưng bên cạnh là một mớ bòng bong những tin tức không nên tin, đừng bao giờ tin… tốt nhất không nên đọc.

Tạm kết : Khi nhận một tin tức nào đó dù nguồn tin từ đâu thì có lẽ cũng cần nên :

- theo trình tự của công thức 5W và 1H :

           When: khi nào ; What: cái gì ; Where: ở đâu ; Who: ai ; Why: tại sao ; How: như thế nào

           để giải mã thông tin cho mình trước trước khi truyền cho người khác.

- lần lượt theo bốn bước sau : Suy nghĩ – mổ xẻ (phân tích) - phân định – hành động.

Hy vọng mỗi tin tức sẽ không còn làm cho ai phải bực tức hay tức cười, nó cũng sẽ không làm cho ai phải mất niềm tin vào ai nữa.

Thế Tâm

 

[1] https://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_t%E1%BB%A9c, tra lúc 11h11 ngày 24/9/2017

[2] HTV2 - GALA HÀI XUÂN 2017 | TAM SAO THẤT BẢN ; ttps://www.youtube.com/watch?v=lmOTFMBSeWU

Chia sẻ

Ý kiến phản hồi