Lẽ sống cuộc đời

Lương tâm giá bao nhiêu, phần một

Ngày đăng:07-03-2017 |4:18 AM | 699 Lượt xem

Lương tâm giá bao nhiêu, phần một

Thế Tâm

Có một cháu khi nói chuyện với tôi về một vấn đề khá là riêng tư, trước khi chia tay đã đặt cho tôi câu hỏi thế này: "Chú cho con hỏi nhé, lương tâm giá bao nhiêu? Có phải người ta càng làm lớn thì lương tâm giá càng cao phải không ạ? Lúc nào rảnh thì chú chia sẻ thêm với con nhé!"

Tôi ngỡ ngàng và giật mình vì câu hỏi trên, vì tôi chẳng bao giờ nghĩ đến một câu hỏi tương tự như thế. Ai mà định giá được lương tâm? Lương tâm đâu có phải là món hàng theo kiểu hàng càng đẹp thì giá càng cao, càng chất lượng thì giá càng đắt đâu? Làm sao mà cân, đong, đo, đếm được lương tâm của mình hay của ai đó?

Suy nghĩ một lát tự nhiên tôi nhớ lại một câu nói khá phũ phàng, không biết từ bao giờ và trong hoàn cảnh nào mà tôi được nghe câu ấy: "Thằng chó đẻ đó nó đã bán rẻ lương tâm". Chắc là phải chuyện gì ghê gớm lắm người kia mới kể lại và nói câu này về người anh em, người bạn, hay người quen của mình như thế. Tôi hỏi lại cháu xem có phải cháu muốn hỏi theo ý đó không? Nghĩa là ai đó đã bán đứng bạn mình chẳng hạn thì là đã bán rẻ lương tâm, hay ai đó đã vì chức danh mà chà đạp lên mọi thứ để đạt tới, hoặc là ai đó miệng thì "tụng nam mô" mà bụng lại chứa một bồ dao găm, những kẻ giết người không dao... Bạn trẻ gật đầu xác nhận... vì chuyện vừa kể.

Tôi vẫn còn nợ cháu một câu trả lời chưa có cơ hội trả được. Nay có chút thời gian ngồi suy nghĩ, tìm tòi thêm và viết một chút chia sẻ, như câu trả lời cho cháu, cho chính tôi và cho những ai tò mò bỏ chút thời gian đọc nữa. Khả năng thì có hạn, viết lách chắc cũng chẳng ra sao, mong những ai có dịp đọc thì lượng thứ và bổ túc thêm cho.

Trong cuộc sống bạn cũng như tôi có lẽ rất nhiều lần đã được nghe nói là phải "sống theo lương tâm", "đừng làm gì trái với lương tâm"... Nhiều khi ta được nghe họ mắng nhiếc nhau "đồ vô lương tâm". Có lúc thì lại nghe họ dặn dò nhau sống phải có "lương tâm và trách nhiệm", hay "nhớ cần hành động theo tiếng lương tâm"...

Hai chữ "lương tâm" là một vấn đề mênh mông sánh cùng với thời gian và sự tồn tại của con người dưới bầu trời. Biết bao người, từ các học giả, triết gia, nhà nghiên cứu, nhà chính trị, người làm công tác tôn giáo hay các nhà đạo đức học... cho đến những người bình dân chân đất đều nói, đều nghe hai chữ "lương tâm",... Mỗi người trong hoàn cảnh và ở môi trường sống, với địa vị và trình độ văn hóa, tôn giáo hay quan điểm chính trị của mình thường có cái nhìn, cách hiểu khác nhau về cái gọi là "lương tâm". Tựu chung, ai cũng đồng ý rằng đó là cái gì đó rất riêng, rất huyền bí và thiêng liêng của loài người và của mỗi người, vì mỗi người là một chủ thể duy nhất. Ai có thể nghe được tiếng lương tâm của người khác nếu không phải là chính người đó? Ai có thể khẳng định người khác đã không sống theo lương tâm, không hành động theo tiếng lương tâm nếu không phải là chính họ? Mỗi người ở địa vị và trong hoàn cảnh của họ, khi đối diện với tòa án lương tâm của chính họ, mới biết họ đúng hay sai.

Ngoài ra thì vấn đề "lương tâm" lại còn liên quan đến môi trường xã hội, tôn giáo, văn hóa, chính trị hay các học thuyết khác nhau về con người, và về tất cả những vấn đề trên, cũng những vấn đề khác liên quan đến cuộc sống của họ. Vì vậy mà người ta nói đến lương tâm xã hội, lương tâm nghề nghiệp, lương tâm tôn giáo...

Có một câu chuyện này thiết tưởng ta cũng cần đọc và suy ngẫm một chút. Mỗi người kể chuyện một cách, với tên nhân vật khác nhau, người lại không để tên nhân vật, nhưng đều có cùng một nội dung. Câu chuyện ấy thế này :

"Lương tâm giá bao nhiêu?

Hôm nay, xe đang bon bon chạy trên đường bỗng nhiên "khực" một cái rồi dừng lại. Hỏng rồi! Gã lái xe xuống đến bên vệ đường vác hai hòn đá to chặn bánh sau lại rồi chui vào gầm sửa xe. Khoảng hơn hai tiếng đồng hồ thì xong. Gã lên xe nổ máy chuẩn bị đi tiếp.

Đúng lúc đó có một ông lão chăn bò bên cạnh đường chạy đến đập đập tay vào cửa xe, nói rất to: "Này anh lái xe, anh đánh rơi đồ kìa!". Ông lão vừa nói vừa chỉ chỉ về phía sau xe. Gã lái xe đoán ông lão nhắc đến hai hòn đá chặn bánh sau xe mà mình vác ra lúc nãy. Gã toét miệng cười, nói do vội đi nên quên mất. Nói vậy song anh ta vẫn cố ý nhấn ga cho xe chạy.

Ông lão vừa đuổi theo vừa quát to: "Anh làm người như thế à? Làm người phải có lương tâm chứ? Anh bỏ hai hòn đá to ở trên đường để cho người ta…"

Những lời trách cứ của ông lão chăn bò bị bỏ lại cùng đám bụi phía sau xe. Gã lái xe cười thầm trong bụng: Lương tâm giá bao nhiêu tiền một cân?

Chạy hơn trăm cây số vào thành phố, đến trạm kiểm tra của cảnh sát, Gã hết sờ túi này lại nắn túi nọ, tìm mãi không thấy giấy phép lái xe đâu. Gã thừ người ra: Giấy phép lái xe rõ ràng là để trong chiếc ví da lúc nào cũng mang trong người, vậy sao lại tìm không thấy? Cẩn thận nhớ lại, Gã mới chắc là chiếc ví da đã bị rơi khi mình chui vào gầm xe sửa chữa. Đành phải để xe lại trạm cảnh sát, Gã vội vã vẫy taxi quay lại chỗ sửa xe.

Khi quay lại chỗ sửa xe ban sáng, Gã tìm khắp nơi không thấy cái ví cũng không thấy ông lão chăn bò đâu. Hai hòn đá chặn bánh xe đã được ai đó khuân vào để bên vệ đường. Trên hòn đá thấy dán mảnh giấy có mấy chữ xiêu xiêu vẹo vẹo: "Muốn lấy lại giấy tờ thì phải vác hòn đá này lên trên đồi".

Ôi mẹ ơi! Hòn đá vừa to vừa nặng, ngọn đồi trước mặt lại vừa cao vừa dốc, vác hòn đá này liệu có bò lên được trên đó không? Gã kêu to lên: "Đừng bắt ép người ta như thế! Cần bao nhiêu tiền cứ ra giá đi!".

Khi Gã vác hòn đá đến chân đồi thì thấy một cái mũ lá có kẹp một tờ giấy viết mấy chữ: "Đừng nói đến tiền, xin mời lên đồi". Gã tiếp tục đi, được một đoạn lại thấy cái mũ lá cũng có tờ giấy yêu cầu Gã cứ vác đá lên đồi, các chuyện khác miễn bàn. Không còn cách nào khác, Gã đành phải bê hòn đá vất vả từng bước bò lên.

Lên được đỉnh đồi thật không dễ gì. Vậy mà trên đó không thấy có người cũng không thấy giấy tờ lái xe, chỉ thấy có tờ giấy dán trên một thân cây yêu cầu Gã vác hòn đá theo hướng chỉ dẫn đi xuống phía dưới.

Xuống được dưới chân đồi vẫn không thấy giấy tờ, ngoài một tờ giấy yêu cầu Gã vác hòn đá đi ngược trở lên. Cứ như thế theo hướng chỉ dẫn trên các tờ giấy, Gã lái xe vác hòn đá đi qua mấy quả đồi nhỏ, mệt tưởng chết, cuối cùng mới thấy cái ví da của mình đặt trên một nấm mồ đất trơ trọi.

Giấy tờ đủ cả, tiền bạc không thiếu một xu.

Dưới cái ví tiền còn có một tờ giấy viết:

"Cái ví này là do tôi nhặt được, bây giờ nó đã trở về với chủ của nó. Anh có biết vì sao tôi lại bắt anh vác hòn đá đi một quãng đường xa đến trước nấm mồ này không? Đây là mộ của con trai tôi. Một đêm hai năm trước, nó đi xe máy về nhà, vấp phải hòn đá của một kẻ nào đó không có lương tâm bỏ ở trên đường, bị ngã mà chết. Tôi đưa anh đến tận mồ của con trai tôi là mong anh hiểu rõ một đạo lý:

"Lương tâm là vô giá, làm người có thể để mất cái gì thì mất nhưng nhất thiết không được để mất lương tâm".

Vâng, làm người có thể để mất cái gì thì mất nhưng nhất thiết không được để mất lương tâm, vì lương tâm là vô giá. Tại sao nó lại vô giá xin mời đón đọc phần kế tiếp.

 

Chia sẻ

Ý kiến phản hồi